Istraživanj: 71% građana Crne Gore protiv ideje da se odaje počast Četnicima Draže Mihajilovića

Istraživanje CeMI-ja pokazuje da najstabilniji i najrasprostranjeniji narativ u crnogorskom društvu i dalje ostaje antifašizam. Građani znatno lakše prepoznaju partizanske bitke i teritorije njihovog djelovanja, dok istovremeno pokazuju visok stepen rezervisanosti prema obilježavanju četničkog pokreta, prenosi crnogorska Pobjeda.

Na pitanje da li bi Crna Gora trebalo da zvanično obilježava i odaje počast četničkom pokretu, 71,6 odsto ispitanika je odgovorilo negativno, dok 12,2 odsto podržava ideju, a 16,1 odsto je neodlučno. Ove brojke potvrđuju dominantni antifašistički narativ, ali istovremeno ukazuju na postojanje manjeg, ali ipak značajnog segmenta populacije koji je otvoren prema glorifikaciji četničkog pokreta. Iako se radi o manjini, prisustvo 12,2 odsto pozitivnih odgovora i dodatnih 16,1 odsto neodlučnih predstavlja indikator koji zahtijeva pažnju – navodi CeMI u istraživanju.

Antifašistički narativ i partizanski pokret i dalje uživaju najveće povjerenje građana u Crnoj Gori. Percepcija četničkog pokreta je konfuzna jer manjinski segment relativizuje njegovu ulogu, a značajan broj ispitanika je neodlučan, što stvara prostor za revizionističke interpretacije – pokazuju rezultati istraživanja javnog mnjenja u Crnoj Gori o Drugom svjetskom ratu, koje je uradio Centar za monitoring i istraživanja, a u koje je Pobjeda imala uvid.

Rezultati su ukazali na potrebu za jasnom državnom strategijom memorijalne politike, preciznijim obrazovnim kurikulumima i aktivnijim informisanjem mladih, kako bi se očuvala istorijska istina i otpornost društva na revizionizam.

– Memorijalna politika je fragmentisana, sa sporadičnim obilježavanjem i nedostatkom jasnog državnog stava, što dodatno otežava očuvanje objektivnog istorijskog pamćenja. Ono što je možda ključno u ovome jeste da se, na osnovu podataka, može diskutovati o tome da obrazovni sistem ne prenosi dovoljno precizne informacije o razlikama između otpora, kolaboracije i međusobnih sukoba, što za posljedicu ima to da mladi budu najranjiviji na dezinformacije i mitove – navodi Luka Pavićević, istraživač iz CeMI-ja.

CeMI navodi da su u posljednje vrijeme pojačane javne rasprave o Drugom svjetskom ratu i ulozi različitih oružanih pokreta, posebno partizanskog i četničkog. Dio javnosti i političkih aktera u određenim momentima promoviše narative u kojima se pokušava predstaviti četnički pokret kao antifašistički ili bar kao ravnopravan partizanskom, što je suprotno većini istorijskih interpretacija, ali ima uticaj na percepciju i kolektivno pamćenje. Aktuelni slučaj sa spomenikom četničkom komandantu Pavlu Đurišiću kod Berana, kako se navodi u CeMI-jevoj analizi, dodatno ilustruje zašto su ovakva pitanja relevantna upravo sada.

– Podizanje spomenika izazvalo je burne reakcije i pravne postupke, te je naloženo njegovo uklanjanje kao nelegalno, što je primjer kako se ideološke rasprave o Drugom svjetskom ratu prelivaju u konkretne društvene konflikte i izazove u primjeni zakona. Ovaj događaj jasno pokazuje da simboli i memorijalizacija ratne prošlosti imaju direktan uticaj na društveni mir i povjerenje u institucije, kao i da se kroz njih reflektuju širi politički i identitetski trendovi u Crnoj Gori – navodi Pavićević u istraživanju.

Značajno poznavanje partizanskih bitaka

Prema CeMI-jevom istraživanju, građani pokazuju značajno poznavanje ključnih partizanskih bitaka. Prema podacima, često se navode – Sutjeska, Neretva, Kozara, oslobođenje gradova, druge operacije NOR-a. Ovo pokazuje, kako se navodi, da je partizanski narativ duboko ukorijenjen u kolektivnom sjećanju Crne Gore.

Na pitanje da li mogu navesti najmanje tri bitke u kojima su jugoslovenski partizani učestvovali u borbi protiv nacističkih i fašističkih snaga, 65 odsto ispitanika je odgovorilo da takvih bitaka svakako jeste bilo.

Na pitanje ,,Da li znate da navedete najmanje tri bitke u kojima su jugoslovenski partizani učestvovali u ratu protiv njemačkih nacista i italijanskih fašista u Drugom svjetskom ratu“, velika većina građana ima čvrsto uvjerenje da su partizani bili aktivna i značajna sila otpora tokom Drugog svjetskog rata, što, kako se navodi, djelimično potvrđuje da je antifašistički narativ i dalje duboko prisutan u kolektivnom pamćenju Crne Gore.

– Ipak, kada se pogleda koliko njih zaista može navesti najmanje tri konkretne bitke, slika postaje drugačija. To uspijeva tek 15,6 odsto ispitanika, mada se među navedenim odgovorima i dalje najčešće javljaju Sutjeska, Neretva, Kozara i oslobođenje pojedinih gradova. Ovaj raskorak između uvjerenja da su bitke postojale i konkretnog znanja o njima sugeriše da je antifašizam i dalje važna referenca, ali da je stvarno poznavanje istorijskih događaja znatno slabije nego što bi se očekivalo – ukazao je Pavićević u istraživanja.

Posebno zabrinjava činjenica, kako ističe, da je 3,6 odsto ispitanika izjavilo da partizani nijesu učestvovali ni u jednoj bitki.

Iako je riječ o relativno malom procentu, on ipak ukazuje na prisustvo revizionističkih narativa u javnom prostoru, narativa koji u posljednjoj deceniji sve glasnije nastoje da potisnu ili relativizuju antifašističku ulogu partizanskog pokreta. Još alarmantniji je podatak da je 31,2 odsto ispitanika reklo da ne zna odgovor na ovo pitanje.

S obzirom na to da se ove teme izučavaju u obrazovnom sistemu Crne Gore i da su dio osnovne istorijske pismenosti, kako se navodi u istraživanju, ovoliki procenat govori o ozbiljnom slabljenju institucionalnog i kulturnog prenosa znanja o Drugom svjetskom ratu.

Poznavanje četničkih bitaka – izuzetno nisko

Podaci iz CeMI-jevog istraživanja ukazuju na veoma slabo poznavanje uloge četničkog pokreta. Deset od hiljadu ispitanika navelo je tri ili više bitaka u kojima su četnici učestvovali protiv okupatora, 20 od hiljadu ispitanika navelo je bar jednu takvu bitku. Građani su navodili širok raspon lokacija, uključujući i one gdje četnici jesu učestvovali (npr. pojedini događaji u Srbiji u ranoj fazi rata), gdje jesu učestvovali, ali se nijesu borili protiv fašista, već protiv partizana ili u kontekstu kolaboracije, zatim učestvovali djelimično, uz mješoviti status, i uopšte nijesu učestvovali, iako ih ispitanici navode.

Primjeri koje ispitanici navode, iako nijesu stvarne „četničke bitke protiv fašista“, su Kozara, Sutjeska, Foča, Trebinje, Istočna Bosna, čak i Užička Republika koja je primarno partizanski fenomen. Ovi podaci ukazuju na visok stepen konfuzije i miješanje partizanske borbe sa četničkim pokretom. Podaci iz istraživanja jasno pokazuju da je poznavanje četničkih bitaka među građanima veoma ograničeno – navodi se u istraživanju.

Ukazuje se da je značajniji od same kvantitativne zastupljenosti odgovora njihov sadržaj. Ispitanici često navode događaje i lokacije koje u istorijskoj literaturi nijesu prepoznate kao četničke borbe protiv fašista, već kao ključne partizanske operacije ili kao prostori u kojima su četničke formacije djelovale u drugačijem kontekstu, uključujući kolaboraciju ili sukobe sa partizanima.

Takva praksa ukazuje na visok stepen konfuzije i na miješanje dva suprotstavljena pokreta u kolektivnoj percepciji – navodi se i dodaje da ovakvi nalazi sugerišu da znanje o četničkom pokretu nije oblikovano kroz sistematsko učenje, već kroz fragmentarne informacije, porodična sjećanja, medijske narative i savremene političke interpretacije.

– Umjesto jasnog razumijevanja istorijskih uloga, u javnosti dominira neprecizna i često kontradiktorna slika, u kojoj se granice između antifašističkog otpora i kolaboracije brišu. Upravo zato se nisko poznavanje četničkih bitaka ne može posmatrati samo kao nedostatak znanja, već i kao pokazatelj šireg problema u prenošenju istorijskih činjenica u savremenom crnogorskom društvu – ističe se u istraživanju.

Redakcija