Tito na proslavi “Prvog srpskog ustanka”. Državna TV slavila je Karađorđa, održan je veliki narodni zbor u Orašcu…

Društvenim mrežama širi se prilog Televizije Beograd iz 1954. godine sa proslave 150. godišnjice Prvog srpskog ustanka kojoj je prisustvovao predsjednik SFRJ Josip Broz Tito.

Iako se u Srbiji već dugi niz godina kroz propaganda vlasti stvara narativ “o diktatoru koji je 1945. zabranio ćirilicu u sve srpsko uključujući i istoriju” prilog sa ovog događaja svakako se ne uklapa u današnji ideološki okvir.

Naprotiv, stiče se utisak da su jugoslovenski komunisti imali daleko manje komplekse nego što ih ima današnja vlast prema prošlosti i istoriji Narodnooslobodilačkog rata jer se u zvaničnom narativu SFRJ srpska nacionalna istorija prije komunizma posebno poštovala.

Naime, proslava 150. godišnjice Prvog srpskog ustanka održana je u sjećanje na 15. Februar 1804. kada su na pravoslavni praznik “Sretenje gospodnje”  srpski ustanici donijeli odluku o početku ustanka protiv Turaka. Tito je tim povodom prisustvovao svečanoj akademiju u Beogradu a o značaju ovog istorijskog događaja govorio je Petar Stambolić – predsjednik Narodne skupštine Srbije.

U prilogu Televizije Beograd govori se o važnosti ovog datuma a afirmativno se prikazuje i lik vođe ustanka Karađorđa Petrovića. Tome nije smetala činjenica da je Josip Broz Tito proveo šest godina na robiji kao poliotički zatvorenik i žrtva Šestojanuarske diktature Karađorđevog unuka Kralja Aleksandra I Karađorđevića. 

U prilogu se pominje i Marićevića jaruga u Orašcu kao kolijevka ustanka, gdje je održan i narodni zbor kome su “prisustvovali drugovi Petar Stambolič, Jovan Veselinov i Rodoljub Čolaković”. Isti onaj Čolaković koji je proveo 12 godina kao politički zatvorenik režima Kralja Aleksandra  jer je bio pripadnik Crvene pravde i jedan od organizatora atentata na Milorada Draškovića, zloglasnog ministra koji je zabranio komuniste.

Ko je bio govornik

Osim navedenog, iz današnje perspektive zanimljivo zvuči i to da je govornik na svečanoj akademiji kojoj je prisustvovao Tito bio i Vasa Čubrilović, profesor  Filozofskog fakuletata u Beogradu. Iako je  za komuniste Čubrilović bio živa legenda zbog sudjelovanja u Sarajevskom atentatu 1914. godine na koji su gledali kao izraz borbe za slobodu od okupatora, to se opet ne uklapa u današnju propagandu u kojoj su komunisti progonili političke neistomišljenike.

To se možda više odnosilo na ljevicu jer su sami komunisti bili i najveće žrtve ideološkog sukoba sa Staljinom 1948. godine. Predratni neistomišljenici i nacionalisti u velikoj mjeri su se uklopili u KPJ i čak diktirali posleratne procese.

Naime, Vasa Čubrilović je bio dio režima Kraljevine SHS koji je progonio komuniste.  Iako se nakon Drugog svjestskog učlanio u Komunističku partiju Jugoslavije, Čubrilović je ostao upamćen po sramnom memorandum “Istjerivanje Arnauta” koji je napisao da je za potrebe režima Kraljevine i premijera Milana Stojadinovića. Glavna teza ovog memoranduma je da se “albansko pitanje”  ne može riješiti postupnom asimilacijom ili kulturnim mjerama, već isključivo masovnim i prisilnim iseljavanjem albanskog stanovništva. 

• Na današnji dan pogubljen Alija Alijagić. Ubio je kraljevog ministra koji je progonio komuniste, njegovo vješanje izazvalo je masovne demonstracije u Kraljevini SHS

To se svakako nije uklapalo u komunističku politiku koja se protivila etničkom čišćenju i zagovarala bratstvo jedinstvo. Poznato je da se KPJ usprotivila progonu Albanaca sa Kosova i politici kolonizacije Kosova a zbog svega jsu komunisti Kraljevinu SHS nazivali “tamnicom naroda”. U novoj Jugoslaviji Čubrilović je bio ministar u dvije vlade FNRJ a ostvario je i zavidnu akademsku karijeru.

Odnos prema prošlosti

Porslava godišnjice Prvog srpskog ustanka održavala se u SFRJ normalno a i danas se može pronaći Titov govor sa svečane akademije povodom 175. godišnjice ustanka u Orašcu.

Slavni ustanički dani iz daleke 1804. godine predstavljaju nezaboravni svijetli događaj u historiji srpskog naroda, inače veoma bogatoj revolucionarnim zbivanjima. Prvi srpski ustanak učinio je najznačajniju prekretnicu u srpskoj historiji i za sva vremena postao sastavni dio ukupne revolucionarne tradicije srpskog naroda. U širem smislu, značio je i početak odlučne borbe porobljenih naroda Balkanskog poluostrva protiv vjekovne tiranije turskog feudalizma. NJegova dalekosežnost ogleda se u tome što je podstakao revolucionarno buđenje ugnjetanih naroda u smislu potpunog oslobođenja, kazao je između ostalog Tito 1979. godine.

Sa druge strane današnja vlast u Srbiji gotovo je potpuno potisnula obilježavanje zančajnih datuma iz Narodnooslobodilačke borbe. Centralno mjesto državne propagande zauzima slavljenje operacije spasavanja američkih pilota Halijard u kojoj su učestvovali četnici.

Ova sa stanovišta borbe za oslobođenje malo značajna operacija, u drugi plan je poslednjih godina potisnula sve značajne datume iz NOR-a. Čak se i slavljenje Dana pobjede nad fašizmom obilježava polaganjem vijenaca na spomenik iz Prvog svjetskog rata.

• Macut nije pogriješio spomenik. Praznici i spomenici iz NOB-a već dugo se zaobilaze dok se “Halijardu” pridaje se najveći značaj